Astronomie

Gespot: C/2020 F3 NEOWISE

July 12, 2020

Afgelopen nacht ging mijn wekker om 02.00 uur af. Pas nadat Maaike mij vroeg of ik er echt uit zou gaan herinnerde ik mij waarom ik mijn wekker überhaupt op zo’n onmogelijk tijdstip had gezet. Een nacht eerder was ik ook gewekt door het riedeltje van mijn telefoon. Een korte blik uit het het raam had mij toen doen besluiten weer te gaan slapen. Vannacht was anders. Ik kon duidelijk de Grote Beer herkennen vanuit het slaapkamerraam en ook aan de andere kant van het huis waren er talloze sterren zichtbaar. Het was helder weer!

Misschien heb je het van de week al gelezen dat er een komeet zichtbaar is aan de hemel. Deze komeet, met de cryptische naam C/2020 F3 NEOWISE, werd op 27 Maart ontdekt door de WISE (Wide-field Infrared Survey Explorer) ruimtetelescoop. Zoals traditie is bij dit soort objecten, werd dit stuk ruimterots vernoemd naar haar ontdekker, NEOWISE. [1]
Deze week is de komeet het best zichtbaar en ze zal tot ongeveer het eind van deze maand met het blote oog zichtbaar zijn. [2]

Er zijn talloze prachtige foto’s te vinden van andere kometen in het verleden. Veel volwassenen zullen zich de Hale-Bopp komeet nog herinneren die in 1997 langs de zon scheerde. Een ander recentelijk hoogtepunt is ESA’s Rosetta ruimtemissie, die in 2014 in een baan om de komeet 67P/Churyumov–Gerasimenko geraakte en hier tot 2016 onderzoek deed. Toen ik van de week de eerste foto’s van NEOWISE langs zag komen, besloot ik dat ik deze ook wilde zien. Immers, ik had nog nooit een komeet in het echt gezien.

Dus trok ik warme kleding aan, pakte ik mijn cameraspullen en een verrekijker en stapte ik om 02.15 uur op de fiets op weg naar Zuidwolde. Vanuit het weiland daar zou ik mooi zicht hebben op het noorden. Na vijf minuten fietsen reed ik de wijk uit en hielden de bomen op. Aan de hemel, niet hoog boven de horizon, kon ik duidelijk een witzilveren staart aan de hemel zien. De komeet! Van te voren was ik niet zeker hoe helder ze zou zijn, maar zelfs onder het licht van een lantaarnpaal was ze goed zichtbaar. Ik fietste nog een stuk verder totdat er geen lantaarnpalen meer langs de weg stonden en pakte mijn spullen uit.

Rond deze tijd van het jaar wordt het in Nederland niet echt donker. Donker genoeg om sterren te zien, dat wel. Maar aan de horizon blijft de gehele nacht de gloed van de zon zichtbaar. De Zon zakt nu niet verder dan twintig graden onder de horizon. Verder naar het noorden is dit nog minder, totdat je boven de poolcirkel zit, waar de Zon de hele nacht boven de horizon blijft. Hierdoor lijkt het op de foto’s alsof ze bij zonsopgang genomen zijn. Toch was het echt tussen 02.00 en 03.00 uur, midden in de nacht.

Ik had twee cameralenzen mee, een 50 mm objectief en een 70-200 mm zoom lens. Normaal gesproken maak ik foto’s van sterren met een zo groot mogelijke hoek, om bijvoorbeeld een groot deel van de Melkweg vast te leggen. Daarbij ben je vooral gefocust op het zo veel mogelijk licht vastleggen. Met de komeet was dat niet nodig. Een groothoeklens zou er voor zorgen dat NEOWISE zelf heel klein in beeld zou staan en ze was helder genoeg dat een extreem lange sluitertijd niet nodig was. Maar zelfs bij een kortere sluitertijd van enkele seconden is een statief nog steeds een vereiste. Uiteraard had ik die ook mee. Het bleek niet lastig, zoals je op de foto’s kan zien, om de komeet vast te leggen.

Zelfs om half drie ‘s nachts, in een weiland buiten de stad, kom je nog mensen tegen. Als eerste kwam er een jonge vrouw met haar auto langs. Nadat ze mij had zien staan stopte ze langs de weg en stapte uit om mij te vragen of die witte veeg aan de hemel de komeet was. Inderdaad. Toen ik haar met de verrekijker nog wat liet kijken vertelde ze dat ze een stuk eerder op de weg al iemand anders met een camera en statief had zien staan. Ze vermoedde dat er iets te zien moest zijn, toen ze mij ook zag staan. Een poos later, de vrouw was al weer verder gereden, kwam er een andere auto langs die ook stopte. Het duurde niet lang voordat ik mij realiseerde dat de man die nu uitstapte degene was die eerder een stuk verderop had staan fotograferen. Net als de vrouw eerder, leende ik ook aan hem mijn verrekijker uit om beter te kijken. Hij besloot om zijn camera opnieuw uit te pakken, omdat dit stuk weiland beter uitzicht gaf dan waar hij eerst had gestaan.

Nadat we een poos hebben staan praten besloot ik dat ik er wel genoeg van had. Het was al drie uur geweest en ik wilde wel weer terug mijn bed in. Op de weg terug heb ik nog een laatste keer een blik achterom geworpen voordat ik weer de wijk in fietste en het uitzicht mij ontnomen werd. In de morgen zou ik wel gaan kijken hoe mijn foto’s gelukt waren.
Eerst was het tijd om nog een paar uurtjes slaap te pakken.

Wat zijn kometen?

Kometen, van het Griekse κομήτης welk ‘lang haar dragend’ betekend, zijn hemelobjecten die vooral herkend worden door de lange staart die ze krijgen wanneer ze dicht langs de zon vliegen. Kometen bestaan hoofdzakelijk uit verschillende soorten ijs en rots. De meeste kometen zitten in een hele langgerekte baan om de Zon en komen eens in de paar duizend jaar vanuit de uithoeken van het zonnestelsel dichter bij de Aarde en de Zon. Op het moment dat de komeet dicht in de buurt komt van de Zon, begint het oppervlak van de komeet op te warmen en te verdampen. Het verdampte materiaal vormt dan de kenmerkende staart. Deze staart wijst altijd van de Zon af, omdat de zonnewind het materiaal wegblaast van de komeet. Als deze wind er niet was zou het verdampte materiaal of een soort atmosfeer vormen of genoeg energie hebben om te ontsnappen aan de zwakke zwaartekracht van de komeet en in een willekeurige richting weg vliegen. Naarmate de komeet weer verder van de Zon verwijdert raakt, stopt het process dat de staart creëert en lijkt het een normale ijsbol te zijn.

Voor astronomen zijn kometen zeer interessant omdat het informatie kan geven over de tijd dat het Zonnestelsel nog jong was. In de uiterste regionen van het Zonnestelsel, in de Oortwolk, zijn de omstandigheden sinds het ontstaan van het Zonnestelsel nauwelijks verandert. De verhoudingen tussen verschillende elementen is nog steeds vrijwel gelijk aan hoe het was 5 miljard jaar geleden. Indirect kunnen ze dus iets vertellen over de omstandigheden waarin de Aarde, en de andere planeten, zijn ontstaan.


[1]: Om de naam NEOWISE volledig te verklaren is het nodig te benoemen dat NEOWISE een observatie programma van de WISE telescoop is. NEO staat voor Near Earth Object. Met het NEOWISE programma wordt gezocht naar objecten binnen het zonnestelsel die mogelijk relatief dicht bij de Aarde in de buurt komen. Zo werd ook deze komeet gevonden.

[2]: De helderheidscurve van de komeet kan bijvoorbeeld gevolgd worden via deze link. Hier zie je dat de piek deze week was.

Only registered users can comment.

  1. Een prachtige toelichting en duidelijke uitleg over de komeet. Jammer dat het 7000 jaar gaat duren voor eventuele veranderingen zichtbaar zullen zijn. Jouw foto’s zijn voor ons een reden om ‘s nachts in bed te blijven en overdag in een luie stoel rustig te genieten. Zeer bedankt Joost. Opa Bram.

  2. Joost bedankt voor je uitleg, nooit geweten hoe dit natuurverschijnsel ontstond.
    Weer wat geleerd zonder uit mijn bed te komen.
    Groet Ineke en Anton

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.